پاک کننده ها و ضدعفونی کننده ها

با توجه به اهمیت و جایگاه مهم مصرف فرآورده های پاک کننده و ضدعفونی کننده در صنایع درمانی و با توجه به استانداردهای معتبر ، این فرآورده هااز لحاظ جایگاه عملکرد به شرح ذیل طبقه بندی می گردند:         

  ۱- پاک کننده های قابل مصرف در مراکز بهداشتی و درمانی    (Cleaners)

 

 ۲- پاک کننده های آنتی میکروبیال (Antimicrobial Cleaners)

الف- پاک کننده های آنتی میکروبیال ابزار و وسایل

 ب-  پاک کننده های آنتی میکروبیال سطوح

 

۳- ضدعفونی کننده ها(Disinfectants)

الف- ضدعفونی کننده های ابزار و وسایل

ب- ضدعفونی کننده های سطوح   

 

۴- ضدعفونی کننده های سطح بالاHigh level disinfectants) )

الف- ضدعفونی کننده های سطح بالای ابزار و وسایل

ب- ضدعفونی کننده های سطح بالای سطوح

 

۵- ضدعفونی کننده های پوست

الف- ضدعفونی کننده های بهداشتی دست

ب- ضدعفونی کننده های الکلی جهت اسکراب دست قبل از عمل جراحی

ج- ضدعفونی کننده های غیر الکلی جهت اسکراب دست قبل از عمل جراحی

د- ضدعفونی کننده های پوست قبل از عمل جراحی

 


تعاریف واژه ها :

     استریل کردن ( Sterilization ): به روش فیزیکی یا شیمیایی اطلاق می گردد که توانایی از بین بردن مطلق کلیه عوامل میکروبی را داراست . باید توجه داشت که استریل کردن یک مفهوم مطلق است و به هیچ وجه نبایستی به طور نسبی آنرا در نظر گرفت ، بدین معنی که یک وسیله یا ابزار استریل شده به طور ۱۰۰% عاری از میکروب است و ما نمی توانیم بگوئیم این وسیله را ۸۰% استریل کرده ایم ، در این صورت آن وسیله استریل نیست و معمولاً به دلیل همین دقت بالا ، برای لوازم و مکانهای کاملاً تحت کنترل و کوچک قابل کاربرد است و کسی نمی تواند ، مثلاً ادعا کند ، بیمارستانی را استریل کرده است یا حتی اتاق عمل را استریل کرده است . سه روش استفاده از اشعه گاما ( در حال حاضر در سازمان انرژی اتمی صورت می گیرد) ، دما ( اتو کلاو و آون) و مواد شیمیایی و ضد عفونی کننده با کارایی استریل کننده ( پر استیک اسید ، گلوتارآلوئید و اتیلن دی اکساید) برای این کار در دنیا استفاده می شوند.

     گند زدایی کردن(Disinfection ): گندزدایی کردن به روش شیمیایی یا فیزیکی اطلاق می گردد که توانایی کاهش یا از بین بردن کامل میکرو ارگانیسم های مضر را بروی سطوح غیر زنده داراست و مواد و روشهای که برای این کار استفاده می شوند ، بر اساس قدرت و توانایی از بین بردن میکروبها به سه دسته ، قوی الاثر (High Level ) ، متوسط الاثر(Intermediate Level ) و ضعیف الاثر (Low Level) طبقه بندی می گردند .در اینجا همانطور که شاهد هستید ، بر خلاف استریل کردن ، گندزدایی یک مبحث نسبی است و از بین بردن مطلق میکروبها مطرح نیست ، ولی بایستی توانایی از بین بردن میکروبهای بیماری زا و مضر را داشته باشد .

    تمیز کردنcleaning)) : برداشتن آلودگی ظاهری و مشخص از روی سطوح و ابزار که بوسیله روشهای دستی و مکانیکی (ماشینی) صورت می پذیرد ، این امر با استفاده از دترجنتها (شوینده) با مشخصات ذکر گردیده انجام می پذیرد وقبل استفاده از ضدعفونی کننده و استریلیزاسیون مرحله Cleaning الزامی است.

    چرک زدایی کردن Antisepsis) ): معمولاً به روش شیمیایی اطلاق میگردد که برای کاهش یا از بین بردن نسبی میکروارگانیسم های مضر بروی سطوح زنده  (پوست و مخاط) استفاده میشود و معمولاً موادی که برای چرک زدایی قابل استفاده هستند ، با موادی که برای گندزدایی قابل مصرف میباشند، در نوع و غلظت متفاوت هستند و تفاوتها و کارایی آنها با توجه به کاهش لگاریتمی بار میکروبی بر روی پوست و مخاط ها ، نداشتن عوارض جانبی برای مصرف کننده ، نداشتن مقاومت میکروبی ، تحت بررسی و سنجش قرار می گیرند.

    بهداشتی کردن (Sanitizing ): در صورتی که گندزدایی کردن یا چرک زدایی کردن ، نه به معنای از بین بردن کامل و موثر میکروارگانیسم های مضر ، بلکه تنها به معنای کاهش سطح میکروبها در حد  استاندارد ها باشد ، به آن بهداشتی کردن اطلاق می گردد. مثلاً گفته می شود : ما آب شهر را بهداشتی می کنیم ، یعنی میزان میکروبهای موجود در آب را در حدی که استانداردهای بین المللی اعلام کرده اند ، پائین می آوریم . یا زمانی که بحث بهداشتی کردن دستها را داریم ، مفهوم آن این است که ، میزان میکروبهای مضر بر روی دست را تا حد قابل قبول کاهش می دهیم. بر همین اساس بهداشتی کردن از بعد قدرت از بین بردن میکروبها و دور کردن مخاطرات ضعیف تر از روش های گندزدایی کردن و  چرک زدایی کردن است .

  
نویسنده : حامد پیمان خواه/ Hamed Peymankhah ; ساعت ٦:٥٥ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۱۳٩٦/٤/۱۱